Δείχνοντας τον Καναδά -μια χώρα με συμφέροντα στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα των καπνών τύπου βιρτζίνια, που δεν απαιτούν πρόσμιξη με συστατικά- πίσω από την προσπάθεια ενορχήστρωσης αυτής της απαγόρευσης, έκρουσε τον κώδωνα κινδύνου προς κάθε αρμόδιο και εμπλεκόμενο με τη μεταβολή στα ρυθμιστικά πλαίσια.

Ο Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ έθιξε την έλλειψη υποστηρικτικών επιστημονικών στοιχείων για την τοξικότητα ή τον εθισμό αυτών καθ΄ εαυτά των συστατικών, επισήμανε ότι για την παρεμπόδιση της εξάπλωσης του καπνίσματος τσιγάρων με γεύσεις σοκολάτας και φρούτων στους νέους, θα αρκούσε μια απαγόρευση μόνο για τα αρωματικά στοιχεία και υπογράμμισε ότι μια καθολική απαγόρευση, αντί να περιορίσει συνολικά το κάπνισμα, θα οδηγήσει σε υποκατάσταση των παραδοσιακού τύπου τσιγάρων (blended) από τα βιρτζίνια, με αποτέλεσμα μια διεθνή ανακατανομή του εισοδήματος από τους καλλιεργητές, τις καπνοβιομηχανίες και τους λιανεμπόρους των προϊόντων καπνού ανατολικού τύπου και μπέρλεϊ προς εκείνους των προϊόντων καπνού βιρτζίνια.

Τέλος αναφέρθηκε στις πολιτικές διαστάσεις του θέματος, δίνοντας έμφαση στους κινδύνους που εμπεριέχει η προώθηση των ειδικών συμφερόντων του Καναδά με το προκάλυμμα του δημόσιου συμφέροντος και επισημαίνοντας την αδυναμία κάθε τομεακής προσέγγισης να είναι αποτελεσματική, αν δε λαμβάνει υπόψη τις αλληλεξαρτήσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαφόρων κοινωνικο-οικονομικών τομέων. "Είναι πολύ πιο εύκολο για κάποιον να πλειοδοτήσει σε ευαισθησία, όταν αγνοεί την ύπαρξη των αρνητικών συνεπειών που ένα μέτρο μπορεί να έχει για άλλους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας. Και είναι πολύ πιο δύσκολο, αλλά και πιο υπεύθυνο, να υιοθετήσει μια ολοκληρωμένη, διατομεακή προσέγγιση πριν καταλήξει σε πρόταση πολιτικής.", ανέφερε ο Σπύρος Δανέλλης. Τέλος αναφέρθηκε στην αναγκαιότητα υιοθέτησης μιας ολοκληρωμένης διατομεακής προσέγγισης για την εξεύρεση κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμων λύσεων στο πρόβλημα του απειλούμενου με εξαφάνιση τομέα του καπνού, ιδίως στις μειονεκτικές περιοχές.

Ακολουθεί το ακριβές κείμενο της ομιλίας του Σπύρου Δανέλλη, στα ελληνικά:

Αγαπητοί Συνάδελφοι και Φίλοι,

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση που μου απευθύνατε να συμμετάσχω στη σημερινή βραδιά και για την ευκαιρία που μου δίνετε να εκφράσω τις απόψεις μου για το ρυθμιστικό πλαίσιο στον τομέα καπνού.

Εδώ και ένα χρόνο παρατηρούμε μια οργανωμένη προσπάθεια προώθησης -σε όλον τον κόσμο- της απαγόρευσης όλων των πρόσθετων συστατικών στην παραγωγή προϊόντων καπνού. Η επικείμενη Σύνοδος των Συμβαλλομένων Μερών στη Συνθήκη-Πλαίσιο για τον Έλεγχο του Καπνού (FCTC) προσφέρεται απολύτως για εξυπηρέτηση αυτού του στόχου. Το ίδιο ισχύει και για την αναμενόμενη αναθεώρηση της ευρωπαϊκής Οδηγίας περί της ρυθμιστικής προσέγγισης στα προϊόντα καπνού.

Στην περίπτωση που τα ρυθμιστικά αυτά πλαίσια αλλάξουν κατά τρόπο που να απαγορεύει την προσθήκη όλων των συστατικών, ο τομέας καπνών ανατολικού τύπου και μπέρλεϊ θα υποστεί μεγάλες απώλειες σε θέσεις εργασίας και εισοδήματος. Αυτές οι απώλειες θα γίνουν αισθητές σε όλο το φάσμα του τομέα, από τους καλλιεργητές των συγκεκριμένων ποικιλιών καπνού μέχρι την καπνοβιομηχανία και το λιανεμπόριο των παραδοσιακών τσιγάρων (blended cigarettes).

Οι απώλειες αυτές όμως θα περιοριστούν στον τομέα καπνών ανατολικού τύπου και μπέρλεϊ. Ο κοινωνικο-οικονομικός τομέας που σχετίζεται με τα καπνά βιρτζίνια δεν πρόκειται να επηρεαστεί, τουλάχιστον αρνητικά, δεδομένου ότι η παραγωγή των τσιγάρων βιρτζίνια δεν απαιτεί την προσθήκη συστατικών. Αυτή η διαφορά στην ουσία διαφοροποιεί τον Καναδά και τα συμφέροντα του τομέα καπνού αυτής της χώρας από τα συμφέροντα των περιοχών ανά τον κόσμο που καλλιεργούν καπνά ανατολικού τύπου και μπέρλεϊ. Προκύπτει το ερώτημα, εξυπηρετεί αυτή η καθολική απαγόρευση των συστατικών το δημόσιο συμφέρον; Καθόλου, για τους εξής λόγους:

Πρώτον, δεν έχουν εμφανισθεί επιστημονικά στοιχεία που να καταδεικνύουν ότι η προσθήκη αυτών καθ΄ εαυτά των συστατικών επιβαρύνει τη δημόσια υγεία πέραν αυτής καθ΄ εαυτήν της επιβάρυνσης του καπνίσματος.

Δεύτερον, η εξάπλωση του καπνίσματος τσιγάρων με γεύσεις σοκολάτας και φρούτων στους νέους, όντως θα παρεμποδιστεί. Αλλά το ίδιο αποτέλεσμα θα μπορούσε να επιτευχθεί με περιορισμό της απαγόρευσης μόνο στα αρωματικά στοιχεία αντί της εξάπλωσής της ώστε να συμπεριλάβει όλα τα συστατικά που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή προϊόντων καπνού. Έτσι εξάλλου έπραξαν οι ΗΠΑ, η Αυστραλία και η Γαλλία προς επίτευξη αυτού του στόχου.

Τρίτον, το κάπνισμα -συνολικά- δεν πρόκειται να περιορισθεί. Απλώς τα τσιγάρα βιρτζίνια θα υποκαταστήσουν τα παραδοσιακά τσιγάρα (blended), με αποτέλεσμα να γίνει -σε διεθνές επίπεδο- μια ανακατανομή του εισοδήματος από τους καλλιεργητές, τις καπνοβιομηχανίες και τους λιανεμπόρους των προϊόντων καπνού ανατολικού τύπου και μπέρλεϊ προς εκείνους των προϊόντων καπνού βιρτζίνια και άλλων ποικιλιών που δεν απαιτούν την προσθήκη συστατικών στην παραγωγή τους.

Με αυτά τα δεδομένα, θα ήθελα τώρα να στρέψω την προσοχή σας σε ορισμένες πολιτικές διαστάσεις του θέματος της ρύθμισης των προϊόντων καπνού.

1. Ο καπνός αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα προώθησης ειδικών συμφερόντων με το προκάλυμμα του δημόσιου συμφέροντος. Δεδομένου ότι η δημόσια υγεία αποτελεί μια συναισθηματικά φορτισμένη αξία, συχνά εξυπηρετεί, πολιτικές αποφάσεις που δε θα μπορούσαν να σταθούν σε εναντιούμενα λογικά επιχειρήματα, να καλύπτονται με αυτό το περιτύλιγμα. Πρόκειται για μια τακτική που εύκολα θα μπορούσε να αποπροσανατολίσει την κοινωνία και να την οδηγήσει ακόμα και σε επικίνδυνες επιλογές, όπως αυτή της επιβολής απαγόρευσης -αδιακρίτως και χωρίς υποστηρικτικές επιστημονικές ενδείξεις- σε όλα τα συστατικά. Μια τέτοια επιλογή δεν θα παρέσχε κανένα όφελος στη δημόσια υγεία, ενώ αντίθετα θα είχε τεράστιο κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο στις καπνοκαλλιεργητικές περιοχές της ΕΕ και του κόσμου, ιδιαίτερα σε μειονεκτικές αγροτικές περιοχές που έχουν περιορισμένες οικονομικές λύσεις, εναλλακτικές της καπνοκαλλιέργειας.

2. Η προετοιμασία νέων ρυθμιστικών πλαισίων για τον καπνό εφιστά επίσης την προσοχή στην αδυναμία που παρουσιάζει κάθε (μονο)τομεακή προσέγγιση να αναγνωρίσει και να διερευνήσει τις σχέσεις μεταξύ των διαφόρων αλληλεξαρτώμενων και αλληλεπιδρώμενων κοινωνικοοικονομικών τομέων. Και βέβαια είναι πολύ πιο εύκολο για κάποιον να πλειοδοτήσει σε ευαισθησία, όταν αγνοεί την ύπαρξη των αρνητικών συνεπειών που ένα μέτρο μπορεί να έχει για άλλους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας. Και είναι πολύ πιο δύσκολο, αλλά και πιο υπεύθυνο, να υιοθετήσει μια ολοκληρωμένη, διατομεακή προσέγγιση πριν καταλήξει σε πρόταση πολιτικής.

3. Τέλος, θα ήθελα να τονίσω τη σημασία της ολοκληρωμένης προσέγγισης και για άλλο ένα θέμα που συνδέεται με τον καπνό. Όπως ξέρουμε όλοι, η καπνοκαλλιέργεια τελεί υπό την απειλή εξαφάνισης. Αυτό έχει τεράστιες κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις, πράγμα που σημαίνει ότι κάτι θα πρέπει να γίνει. Ένας τρόπος είναι να δούμε το θέμα στατικά, ζητώντας μακροχρόνιες αντισταθμίσεις για τη ζημιά που προκαλείται. Ένας άλλος τρόπος είναι να το δούμε δυναμικά, αναγνωρίζοντας την ανάγκη προσαρμογής στη νέα πραγματικότητα. Και είναι σε αυτήν την περίπτωση που η υιοθέτηση μιας ολοκληρωμένης, διατομεακής προσέγγισης είναι κρίσιμη για την επίτευξη κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμων λύσεων.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.